Gan – Nhà máy vạn năng trong cơ thể

Bạn, tôi và tất cả chúng ta… ai cũng may mắn được sở hữu một nhà máy vạn năng trong cơ thể, đó chính là gan! Lá gan tham gia hầu hết các quá trình tổng hợp chất dinh dưỡng, protein, chất béo, tạo máu và dịch mật. Thế vẫn chưa đủ, hàng ngày gan liên tục lọc và thải loại chất độc bảo vệ cơ thể.

anh ve gan

Gan nằm bên phải ổ bụng, ngay dưới bờ sườn phải và ngăn cách với phổi bởi cơ hoành. Ở người trưởng thành, gan được ví như một phần quả dưa hấu cắt chếch, nặng trung bình 1,2 – 1,5kg giữ nhiều vai trò quan trọng trong bảo vệ và duy trì sự sống của cơ thể.

Cấu trúc của gan

Y học chia lá gan thành 8 phần nhỏ (phân thùy gan) dựa vào những phân phối của mạch máu trong gan. Mỗi phân thùy của gan lại phân ra hàng ngàn đơn vị cấu trúc rất nhỏ gọi là tiểu thùy gan. Mỗi tiểu thùy có dạng hình lục giác và có tĩnh mạch cực nhỏ chạy xuyên qua giữa tâm và cuối cùng tập trung về tĩnh mạch gan, đây là tĩnh mạch đưa máu ra khỏi gan để về tim. Vây quanh các tĩnh mạch cực nhỏ ở giữa mỗi đơn vị cấu trúc là hàng trăm tế bào gan. Ở bên ngoài mỗi đơn vị cấu trúc là những động, tĩnh mạch nhỏ và các ống dẫn đưa các chất lỏng đến và đi khỏi gan.

hieu gan

Khi gan hoạt động, các chất dinh dưỡng được hấp thu, các chất thừa, độc hại bị loại bỏ và các chế phẩm do gan tạo ra được đưa vào cơ thể qua các ống dẫn nhỏ này. Nghiên cứu cho thấy các mạng lưới ống dẫn chuyển tải qua gan mỗi phút khoảng 1,4 lít máu, như vậy trong 24 giờ liên tục gan có thể xử lý khoảng 2.000 lít máu. Lượng máu này, sau khi qua gan, chúng lại được trở về tim để từ đây chúng lại được phân bổ đi các cơ quan khác trong cơ thể

Chức năng gan

Gan là cơ quan duy nhất trong cơ thể cùng một lúc tiếp nhận dòng máu từ 2 nguồn đến khác nhau (30% máu từ tim qua động mạch gan và 70% từ máu từ tĩnh đường tiêu hóa qua tĩnh mạch cửa). Máu đến từ tim mang theo các dưỡng khí và nhiên liệu để cung cấp và nuôi dưỡng các tế bào gan. Máu đến từ tĩnh mạch cửa, nhận máu từ những cơ quan như: dạ dày, lá lách, tụy tạng, túi mật, ruột (ruột non, ruột già)…Vì vậy, gan là cơ quan đầu tiên, kiểm soát, tiếp nhận các chất dinh dưỡng và độc tố khác nhau được hấp thụ từ hệ thống tiêu hóa cho nên gan đã trở thành “cơ quan lọc máu” chính và quan trọng nhất của cơ thể con người.

mau

Dòng máu mang theo dinh dưỡng tói dự trữ tại gan

Gan có khả năng cân bằng hàm lượng các chất đường, đạm, mỡ và cholesterol, trigycerit trong cơ thể. Thanh lọc chất độc và đào thải chúng ra khỏi cơ thể. Vì vậy, các chất hấp thu từ thức ăn, nước uống và tất cả các nhiên liệu trước tiên sẽ phải đi qua gan để được thanh lọc và chế biến thành những vật liệu khác nhau giúp nuôi dưỡng cơ thể và thải bỏ các chất có hại ra ngoài.

Sau khi được tạo thành từ gan, một lượng mật có thể đổ thẳng vào tá tràng và một phần khác được trữ lại ở túi mật để cơ thể sử dụng khi cần tiêu hóa thức ăn.

Gan cũng đóng một số vai trò vô cùng quan trọng trong chuyển hóa tinh bột như tổng hợp đường glucose từ một số amino acid, lactate hoặc glycerol. Đồng thời cũng là cơ quan tổng hợp nhiều loại protein và chuyển hóa protein thành các acid amin cần thiết cho cơ thể.

Nghiên cứu cho thấy một số yếu tố cần thiết cho quá trình đông máu đều do gan sản xuất và chuyển hóa amonniac thành urê. Bên cạnh đó, gan còn dự trữ một lượng lớn các chất khác nhau như glucose dưới dạng glycogen, vitamin B12, sắt và đồng.

Ngoài ra, người ta còn thấy vai trò của gan kể từ lúc còn thai kỳ của một sinh linh. Cụ thể, trong ba tháng đầu tiên của thai kỳ, gan là nơi tạo hồng cầu chính cho thai nhi. Và gan còn tham gia vào quá trình sinh miễn dịch, biểu hiện là hệ thống lưới nội mô của gan chứa rất nhiều tế bào có thẩm quyền miễn dịch có khả năng phát hiện những kháng nguyên lạ trong dòng máu do tĩnh mạch cửa mang đến. Với đa chức năng của gan thì không có một cơ quan nhân tạo nào có thể đảm trách được toàn bộ chức năng vô cùng phức tạp của nó.

Tóm lại, gan đóng nhiều vai trò quan trọng trong việc bảo tồn sức khỏe của chúng ta. Gan được so sánh như người lính dũng cảm, canh gác những tiền đồn, giao tranh và phân giải tất cả các hóa tố đến từ hệ thống tiêu hóa, cũng như những cặn bã từ những hệ thống khác lưu lạc trong máu.

TS. BS. Bùi Mai Hương

Gửi bình luận

Lên đầu trang Xuống cuối trang